Uman Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme
İstanbul’da yaşayan, sokakta her gün farklı insanları gözlemleyen biri olarak bazen düşünmeden edemiyorum: “Bu toplumda her şeyin bir anlamı var mı, ya da bazen anlamı olamayacak kadar karmaşık mı?” İşte, son zamanlarda sokakta sıkça karşılaştığım “uman” kelimesi de bu karmaşıklığa dahil. Belki de hepimizin içinde bulunduğu sosyal yapının bir yansıması. Hani bazen anlaşılan bir şey söylenirken, bazen de tam tersi oluyor. Ve bu kelimenin arkasındaki anlamı çözmek, aslında toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi temel konuları anlamamıza yardımcı olabilir. Peki, “uman” ne demek? Hadi bunu birlikte keşfedelim.
Uman: Kelime ve Duygusal Yükü
“Uman” kelimesi, özellikle son yıllarda İstanbul gibi büyük şehirlerde oldukça sık duyduğumuz, konuşmalarımıza yayılan bir kelime haline geldi. Başta sıradan bir kelimeymiş gibi görünebilir ama aslında, “uman” toplumun çeşitli gruplarının sosyal rollerini ve bunların taşıdığı duygusal yükü anlamamıza olanak tanıyor. En basitinden, birinin “uman” demesi, aslında bu kişinin toplumsal cinsiyet, kimlik ve değerler gibi unsurlarla ilgili bir şeyler hissettiğini gösteriyor. Ama bu kelime, bir anlam taşıdığı kadar, çevremizdeki kişilerin duruşları, bakış açıları ve kimlikleri hakkında çok daha derin bir şeyler söylüyor.
Geçen gün, ofisten çıkıp eve giderken, metroda bir grup gençten biri başka birine “uman” dedi. O an hemen kafama takıldı. İçimde bir soru belirdi: “Bu kelime, acaba her birey için aynı şeyi mi ifade ediyor?” O sırada, özellikle gençler arasında, kendilerini ifade etme biçimleriyle ilgili farklılıklar olduğunu fark ettim. Ve “uman” kelimesi de aslında o ifadelerin, kimliklerin, toplumsal konumların ve en önemlisi cinsiyet rollerinin bir yansımasıydı. Kimse belki de bu kelimenin tam anlamını bilmiyor ama içinde barındırdığı sosyal yük, ona yeni anlamlar katıyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Uman
Toplumsal cinsiyet üzerine düşündüğümde, “uman” kelimesinin kullanımı üzerine de pek çok şey düşünüyorum. Genellikle erkekler arasında daha yaygın kullanılan bu kelime, aslında toplumsal cinsiyet rollerinin ne kadar katı bir şekilde hayatımızı etkilediğini gösteriyor. Sokakta gördüğüm birkaç örnek, bunun ne kadar güçlü bir sosyal mesaj taşıdığını gösteriyor. Mesela, bazen iş yerinde bir erkek, kadın bir çalışanına çok rahat bir şekilde “uman” diyebiliyor. Bunu söyledikten sonra o kişi genellikle bir anda tedirgin oluyor ve yüzünde bir gerginlik beliriyor. Çünkü, “uman” kelimesi, aslında çoğu zaman cinsiyetçi bir dilin parçası haline gelebiliyor.
İşte, burada işin içine toplumsal cinsiyet eşitliği giriyor. Bu kelime, ister istemez bir gücü, tahakkümü ve genellikle erkek egemen bir söylemi taşıyor. Kadınlar için bu tür bir dil, bir iktidar gösterisi olabiliyor. Bu yüzden “uman” demek, sadece bir kelime söylemekten çok, içinde taşıdığı anlamlarla toplumsal cinsiyet eşitsizliğini de açığa çıkarabiliyor. Ve ne yazık ki, bazen insanlar bu tür kelimeleri çok rahat bir şekilde kullanıyor, çünkü dilin içindeki bu gücü görmüyorlar.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Uman
Çeşitlilik ve sosyal adalet meselesi, “uman” kelimesinin ötesinde daha geniş bir mesele. Herkesin bu kelimeyi farklı bir şekilde deneyimlemesi ve anlamlandırması, aslında toplumsal çeşitliliğimizin bir göstergesi. İstanbul gibi bir şehirde, farklı kültürlerden gelen insanlar bir arada yaşıyor, ama aynı zamanda farklı değer sistemleri ve toplumsal normlarla da şekillenmişler. Mesela, aynı metroda karşılaştığım biri için “uman” kelimesi çok farklı bir şey ifade ederken, başka birine göre bu kelime sadece gündelik bir söylem olabilir. Buradaki fark, sosyal adaletin nasıl işlemekte olduğu ile de bağlantılı.
Bir sokak durağında, sabah işe giderken, biri diğerine “uman” dedi. Hemen sonra, durakta oturan bir kadının rahatsız olduğu yüzünden belli oldu. O an, bu kelimenin toplumda nasıl bir etkisi olduğuna dair derin bir düşünceye daldım. Kadın, bu kelimenin arkasında bir güç gösterisi hissetmişti, belki de bir kimlik hiyerarşisi. Oysa bu kelime, aslında sadece bir arkadaşlık ya da samimiyet ifadesi olarak kullanılabilirdi. Ama toplumsal adaletin eksik olduğu bir toplumda, bu tür küçük dilsel şiddetler, kişilerin kimliklerini ve haklarını ihlal edebiliyor.
Sonuçta, Uman Ne Demek?
İstanbul’un sokaklarında, iş yerlerinde ve toplu taşımada karşılaştığım her “uman” kelimesi, toplumun daha büyük sorunlarının bir yansıması gibi. Bu kelime, aslında sadece bir ses ya da kelime değil; bir güç ilişkisi, bir kimlik mücadelesi, ve çoğu zaman toplumsal cinsiyetin, çeşitliliğin ve sosyal adaletin test edildiği bir alan. Her ne kadar halk arasında bu kelime sıradan bir şekilde kullanılıyor olsa da, onu duyan birinin yaşadığı duygusal etki, bu toplumdaki güç dengesizliğini net bir şekilde ortaya koyuyor. Dolayısıyla, “uman” demek, sadece bir kelime söylemekten çok, toplumsal yapımızın derinliklerine inmek ve oradaki adaletsizlikleri anlamak anlamına geliyor.